Kitle İletişimi ve Zihinlerdeki Şablonlar

Washington Post gazetesinde bir ayı yavrusuna süt içirirken görüntülenen bir PKK üyesinin fotoğrafının yayınlanması, Hürriyet gazetesi tarafından "bebek katillerini sözde 'romantik gerillalar' olarak göster[mek]" olarak nitelendirildi. Her ne kadar Hürriyet gazetesinin sıradanlaştırdığı 'haber görünümlü yorum' formatı rahatsız edici olsa da, söylenenlerde haklılık payı yok değil. Zira PKK sadece ayı yavrularına süt içiren bir örgüt değil. Uyguladıkları şiddet eylemleri, başta güneydoğudaki Kürt halkı olmak üzere pek çok insana zarar verdi bugüne kadar. Ancak PKK'yı şiddet eylemlerinden soyutlayarak sadece 'romantik gerillalar' olarak sunmak ne kadar yanıltıcı ise, Kürt sorununun arka planını, Kürtlerin hassasiyetlerini ve Kürt gençleri için kimi zaman üniversite öğrenciliğini dahi yarım bırakıp dağa çıkmayı bir milli dava haline getiren nedenleri düşünmeden hepsini birer canavar ya da yaratılış itibariyle 'bebek katili' olarak sunmak da aynı derecede bir yönlendirme içeriyor.

Konu bu şekilde ele alındığında, PKK adına çizilen her iki resim de örgütün ve örgüt mensuplarının gerçekliğini bütünsel bir şekilde yansıtmıyor. Ancak kitle iletişiminde bu tür çarpıklıklar, insanların çeşitli sebeplerden ötürü sevdikleri ya da nefret ettikleri yapılanmalar hakkında kendi kendilerine bir tür filtreleme uygulamaya başlamalarına da yardımcı oluyor. Bu filtreleme, zihinde mevcut olan ve korunması istenen şablona uyan bilgilerin alınmasını, diğerlerinin ise çeşitli psikolojik gerekçelendirme mekanizmalarıyla manipüle edilmesi anlamına geliyor. Örneğin, PKK'ya düşmanlık besleyen milliyetçi bir Türk, Hürriyet gazetesinde gördüğü 'bebek katilleri' bilgisini hiçbir şekilde sorgulamadan aynen kabul ederken, ayı yavrusunu besleyen bir örgüt üyesinin fotoğrafını propaganda ürünü olduğu gerekçesiyle reddediyor. Bir PKK sempatizanı ise aynı filtreyi kendi zihnindeki şablon doğrultusunda tamamen tersi yönde çalıştırıyor.

Tabii aynı kuralı farklı konulara da uyarlamak, sözgelimi Uludağ Üniversitesi'nde yere oturttuğu bir gencin kafasını altı kez duvara vuran bir jandarma ile ilgili 'Müdahale ederken öldürüyordu' başlıklı habere verilecek tepkinin, kişinin jandarma komutanlığı hakkında kafasında önceden şekillenmiş bir şablon doğrultusunda oluşacağını söylemek de mümkün. Bu durumda yukarıdaki PKK düşmanı milliyetçi Türk muhtemelen ilgili kişinin davranışının jandarma teşkilatı için genellenemeyeceğini düşünürken, PKK sempatizanı da, "İşte beni, babamı ve hatta dedemi coplayan, halkımı olur olmaz yere aşağılayıp duran acımasız jandarma" diyecektir. Ancak bu farklı yaklaşımların hem hepsi doğru, hem de hepsi yanlıştır.