Kemal Atatürk'ün Çanakkale'ye Bakışı

Aradan bir asra yakın bir zaman geçmiş olmasına karşın hala her yıl 18 Mart'ta Türkiye'nin farklı bölgelerinden pek çok insan Çanakkale şehitliğini ziyarete gidiyor. Bu ilgi her ne kadar ilginç ve hayret uyandırıcı olsa da, kimi insanların her yıl aynı yere Avustralya'dan kalkıp geliyor olmaları, bu durumu daha da ileri bir boyuta taşıyor. Zira milliyetçi hislerin her daim canlı olduğu bir ülkede Çanakkale'ye olan ilginin azalmamasını açıklamak çok zor olmasa da, aynı nedenselliği Avustralyalılar için kurabilmek mümkün değil. Bu durum da, bundan bir asır kadar önce, yaşadıkları yere çok uzak bir cephede savaşmış ve dahası yenilgiye uğramış olan Avustralyalılar için Çanakkale'yi cazip kılan şeyin ne olduğu sorusunu akla getiriyor.

Zamanında canla başla savaşmış iki tarafın bugün aynı topraklarda tekrar biraraya geliyor ve (daha da önemlisi) bunu arkadaşça bir ortamda gerçekleştirebiliyor olmalarını neyin mümkün kıldığı konusunda pek çok tez ileri sürülebilecek olsa da, Kemal Atatürk'ün Çanakkale'de savaştığı 'düşmanlarına' yönelik meşhur sözlerinin bu konuda birincil seviyede tesire sahip olduğu muhakkak:

"Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar... Burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını savaşa gönderen analar... Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız, bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat uyuyacaklardır. Onlar, bu toprakta canlarını verdikten sonra, artık bizim evlatlarımız olmuşlardır."

Atatürk'ün bu alışılmadık türden beyanını, o günlerde kendi çevresinde bulunanlar da şaşkınlıkla karşılamışlardı. Yakın çevresindekilerin anı kitaplarına bakıldığında hem bu şaşkınlığı, hem de kendisini 'Emin misiniz?' gibisinden tavırlarla böyle bir beyanatta bulunmaktan vazgeçirmeye çalışanları net bir şekilde görmek mümkün. Zira o günlerde onbinlerce ailenin, acısını halen yaşamakta olduğu bir savaşla ilgili olarak karşı tarafa övgüde bulunmak pek alışıldık türden bir asker tavrı değil. Ancak bugün görüyoruz ki, Atatürk'ün çevresindekilere rağmen sarf ettiği bu sözler, düşmanlıkları dostluklara çevirme adına önemli bir işlev görebiliyor. Bu durum ise, akla yeni sorular getiriyor:

• O günlerde Kemal Atatürk'ten önce bir başkası bunu söylemiş olsa, Atatürk'ün tavrını bile tereddütle karşılayan insanlar bu kişiye karşı nasıl tepki gösterirlerdi?
• Kemal Atatürk bu sözü hiç söylememiş olsa, bugün böyle bir söz sarf eden kişi, milliyetçi/ulusalcı camiadan nasıl bir tepki görürdü?
• Bir önderin ya da bir devletin, vatandaşlarını başka ülkelerde yaşayan insanlara dost ya da düşman kılabilmesi gerçekten bu kadar kolay mı? İnsanlar nasıl oluyor da, sırf kendilerine öyle dikte edildi diye hiç görmedikleri, tanımadıkları başka insanlara dostluk ya da düşmanlık besleyebilme adına bu kadar net bir kollektif tavır içerisine girebiliyorlar?
• Ancak bir başkasının yol göstermesiyle yeşerebilen bir sevgi, bir insana, bir ideale ya da herhangi bir başka şeye karşı, başkalarına 'rağmen' duyulan bir sevgi kadar değerli midir?
• Eğer bir liderin sergilediği cesur bir tavır bu denli etkili olabiliyor ve olumlu sonuçlar doğurabiliyorsa, bu durum, karizmatik liderlerin etkisine kolayca girebilen yığınların onların hatalarından da kolayca etkilenebilecekleri ve bu etki altında geliştirdikleri hatalı düşünce ve davranışlarını da sorgulamayacakları anlamına gelmiyor mu?
• Kemal Atatürk, Tek Adam konumuna yükselmeden önce bu sözü bu denli rahatça söyleyebilir miydi? Eğer Tek Adam olmak herkesin söyleyemeyeceği sözleri söyleyebilme lüksünü de beraberinde getiriyorsa, bu durum, olaylara farklı şekillerde de bakabilen bir toplumun ortaya çıkabilmesinin, ifade hürriyetinin herkes için geçerli olduğu ölçüde mümkün olabileceği anlamına gelmez mi?
• Bir zamanlar düşmanları olan insanlara bugün dostça yaklaşanlar, nasıl oluyor da aynı yeri aynı duygularla ziyaret eden kendi vatandaşlarına kimi farklılıklarından ötürü (1,2) düşmanca yaklaşabiliyorlar? Bu durum sevgi gibi nefretin de 'yönlendirilmiş' olabileceği anlamına gelir mi?