Pakistan (3): Hint Hilafet Hareketi ve Türkiye

Bugün itibariyle Güney Asya'da yaşayan müslüman halkların 'Semerkant', 'Buhara' ya da 'Taşkent' dendiğinde, ihtişamlı bir geçmişin hissiyle dolup taştıkları bir gerçek.¹ Anadolu ve Orta Doğu cenahındakilerin 'Şam', 'Bağdat' ya da 'İstanbul' dendiğinde hissettiklerinden farksız elbette bu duygular...

Türkiye'nin daha çok 'Türki' bağlarla yaklaştığı Orta Asya Cumhuriyetlerine tarih, inanç ve kültür birliğinden ötürü kendilerini sıkı sıkıya bağlı hisseden günümüz Güney Asya İslami çevreleri, Pakistan, Afganistan, İran ve Türkiye'yi de içine alan bir birlik düşüncesine (ya da hayaline) dahi inanmak istiyorlar.²

Ancak bu bakış her zaman şimdiki gibi değildi. Kendilerine has ayrı ve köklü kimliklere sahip olan Asya müslümanları, (müslüman) Moğol İmparatorluğu'nun da etkisiyle uzun yıllar Osmanlı halifesini tanıma ihtiyacı dahi hissetmemişlerdi. (Özbekistan'da Timur'a gösterilen büyük saygı, Orta Doğu ve Güney Asya'da gelişen iki müstakil İslami çizgiye güzel bir örnek olabilir.)

Osmanlı Devleti'nin 20. yüzyılın başında dört bir yandan saldırıya uğraması sonucunda bu durum önemli ölçüde değişti. Güney Asya müslümanları, Batının Osmanlı Devleti'ne saldırısını İslam'a yapılan bir saldırı olarak gördüler. Moğol tesirinin ortadan kalkmış olması ve gayrimüslim bir güç tarafından uzun yıllardır sömürülmekte olmanın doğurduğu tepki gibi etkenler Osmanlı Devleti'nin işgali ile birleşince de, zaten bağlı oldukları herhangi bir İslami otorite kalmamış olan Güney Asya müslümanları, Osmanlı'ya (ve dolayısıyla hilafete) karşı ciddi bir yakınlık duymaya başladılar ve dünyada İslam'ın ayakta kalan yegane politik gücü olarak gördükleri Osmanlı sultanını halife olarak kabul etme ihtiyacı hissettiler.

Hint Hilafet Hareketi işte bu düşüncelerden doğdu.

Mevlana Muhammed Ali ve Mevlana Şevket Ali kardeşler tarafından kurulan Hint Hilafet Hareketi, kendisine üç ana hedef belirledi:

- Türk hilafetinin,
- Kutsal İslam yörelerinin, ve
- Osmanlı Devleti'nin birliğinin korunması.

Aradaki onca mesafeye rağmen Anadolu'nun savunmasını kendilerine dert edinen bu insanlar, Kurtuluş Savaşı yıllarımıza tekabül eden dönemde, Osmanlı Devleti'ni ve halifeyi korumak adına bir noktaya kadar etkili de oldular. Hakimiyeti altında oldukları İngiliz sömürge yönetimine karşı stratejik işbirliği adına Gandhi'yi ikna etmek, Sevr Anlaşması'nın ardından Londra'ya kadar giderek Türklere getirilen ağır şartların yeniden ele alınmasını talep etmek (ve bu talebin kabul görmemesi durumunda İngiliz sömürge yönetimine karşı hareket başlatacakları tehditini savurmak) gibi girişimleri bunlar arasında sayılabilir.

Önce Sevr anlaşması, ardından da Ali kardeşlerin 1921 yılında tutuklanmaları, Hilafet Hareketi'nin ciddi bir darbe almasına neden olacaktı. Ancak Hint müslümanları asıl hayal kırıklıklarını 1924 yılında, Mustafa Kemal liderliğindeki yeni Türk devletinin hilafeti kaldırdığını öğrendiğinde yaşayacaklardı.



¹ Khan, Rais Ahmad. 1992. "A Survey of Asia in 1992: Part II (February 1993)" Asian Survey 33(2)136

² a.g.e. 137

Pakistan

Pakistan (1): Muhammed Ali Jinnah ve Mahatma Gandhi
Pakistan (2): İskender Mirza ve Demokrasi
Pakistan (3): Hint Hilafet Hareketi ve Türkiye