Özdemir İnce ABD Demokrasisini Çarpıtmaya Devam Ediyor

İnce yazısına, California eyaletinin Palm Springs şehrinde yaşayan bir 'yüksek mimar' okurunun gönderdiği mesajı alıntılayarak başlamış. ABD politikalarına ne kadar aşina olduğunu bilmediğim yüksek mimar, ABD Başkanı'nın Yüksek Mahkeme için yaptığı atamalar senatoda onaylanmadan önce, adayın geçmişte aldığı hukuki kararların ve yazdığı makalelerin incelendiğine, şahsen sorgulandığına ve hatta geçtiğimiz aylarda yaşandığı gibi, kimi zaman reddedildiğine yer vermiş.

İnce, (içinde hatalar olan) bu okur mesajından hareketle, fikir yürütmeye başlıyor ve daha vahim hatalar yapıyor. İnce'nin ifadeleri şöyle:

... düşünceleri ABD’nin kuruluş ideolojisiyle uyumlu mu, ABD ve anayasa aleyhine herhangi bir girişimde bulunmuş mu, ABD çıkarlarını savunmakta zaaf göstermiş mi, komünizme bulaşmış mı? Kongre bunların hepsini araştırıyor. İkna olduğu zaman atamayı onaylıyor.

İnce, yazısının geri kalan bölümlerinde de, ABD Yüksek Mahkeme hakim seçimi ile Türkiye'deki genel seçimleri karşılaştırarak başbakanlarımız için de benzeri bir sürecin geçerli olması gerektiği sonucuna varıyor.

İnce'nin çok partili dönemden pek hazzetmediği zaten malum. Ancak yazısında, tıpkı öncekilerde olduğu gibi, Türk siyaseti gözlüğüyle ABD politikalarını okumaya çalışmaktan doğan sorunlar var. ABD'deki Yüksek Mahkeme hakimi seçimi ile Türkiye Cumhuriyeti başbakanının seçimini karşılaştırması ise, siyaset bilimcilere saç-baş yolduracak cinsten.

Sayın İnce'nin yüksek mimar okuru A.K.'nın ifadeleri (en azından İnce'nin sütununda yayınladığı kadarıyla) konuyu doğru şekilde özetlemiyor.

Evet, ABD'de Yüksek Mahkeme hakim adayları (ve spesifik anlamda ideolojileri) kongrede gerek iktidar gerekse muhalefet tarafından dikkatlice inceleniyor. Ancak bunun nedeni, ortada tanımlanmış tek bir Amerikan ideolojisi olması değil. Tam tersine, Amerikan Anayasası'nın farklı hukuk felsefeleri (jurisprudence) ve hukuki karar alma metodolojileri (judicial interpretation) ile farklı şekillerde yorumlanıyor olmasından kaynaklanıyor.

Amerikan toplumunda kürtaj (abortion), eşcinsellik (sodomy), idam cezası (capital punishment) ve azınlıkların desteklenmesi (affirmative action) gibi konularda farklı görüşler var. Cumhuriyetçiler ve Demokratlar bu gibi konularda farklı politikalar öngörüyorlar. ABD bir demokrasi olduğu için de, insanlar, doğru buldukları politikayı hangi parti destekliyorsa, o partiye oy veriyorlar.

Cumhuriyetçiler, Amerikan Anayasası'nı strict-constructionist, originalist ve textualist gibi isimlerle nitelendirilen, anayasanın yorumlanması konusunda daha az yeniliğe ve esnekliğe imkan tanıyan metodolojileri kullanan hakimlerin Yüksek Mahkeme'ye çıkmasını isterken, Demokratlar, karar alırken kanunun çıkarılmasındaki amacı dikkate alan yaklaşımlara (purposive approach) sahip olan ve değişen yorumlara olanak tanıyan 'yaşayan anayasa' (living constitution) anlayışına saygı gösteren hakimlerin göreve gelmesine gayret ediyorlar. Çünkü yaptıkları kanunların anayasaya uygun olup olmadığı konusunda içtihat oluşturacak kararlara o hakimler imza atacak. Bütün bunlardan hareketle, kongrede hakimlerin onaylanması öncesinde yaşanan tartışmalara sadece ve sadece parti ideolojisinin yön verdiği söylenebilir. Hatta kimi zaman aday hakkındaki değerlendirme sürecinin uzaması ya da adayın tamamen reddedilmesi konusunda 'muhalefet partisi' tarafından girişimlerde (filibuster) de bulunulduğu gözlenebilir. Kısacası, herşey, İnce'nin karşı çıktığı 'partizanlık' etrafında döner.

Özdemir İnce, bilerek ya da bilmeyerek, yine resmin sadece kendi görmek istediği kısmını yansıtıyor. Ancak ABD'de olaylar, İnce'nin 'Hürriyet okurlarının inanmasını istediği' şekilde cereyan etmiyor.

Başkan'ın herhangi bir adayı kongrenin onayına sunmasının ardından ülkede yaşanmaya başlanan tartışmalar, adayın 'ABD çıkarlarını savunması' ya da 'ABD ideolojisiyle uyumu'ndan ziyade, 'anayasayı nasıl yorumlayacağı' ekseninde gerçekleşiyor. Evet, nihayetinde elbette hakimin 'alacağı kararlar' ya da 'vereceği oy' önemli. Ancak konuyu Türkiye'ye has 'rejim elden gidiyor' başlığı altında değerlendirmek mümkün değil. ABD'de bu daha çok 'özgürlüklerimiz elden gitmesin' şeklinde ifade bulur. Çünkü anayasa, özgürlüklerin bekçisidir, yasakların değil. İnce'nin yukarıda alıntılanan sözlerinde yer alan 'ABD' ifadelerinin yerine 'Türkiye' ifadeleri yazılırsa, konuları sadece lokal kaygılarla değerlendirdiği daha iyi anlaşılır.

Evet, bir aday, ABD anayasasına aykırı, özgürlükleri kısıtlamaya kalkan kararlar alacağını söylerse, doğal olarak kongre onayını alması epey zorlaşır. Ancak ABD'de bu türden şeyler çok nadir yaşanıyor. (En son, Ronald Reagan'ın 1987 yılında Robert Bork'u aday göstermesiyle ciddi bir gerilim yaşanmıştı ve Bork seçilemedi.)

İnce'nin yüksek mimar okuyucusunun işaret ettiği durumdaki onaylanmayan hakim adayının ise, bu konuyla hiçbir ilgisi yok!

ABD Başkanı George W. Bush, Yüksek Mahkeme'de 24 yıldır görev yapan hakim Sandra Day O'Connor'ın dönem sonunda emekli olmak istediğini açıklamasının ardından 2005 yılının Ekim ayında şirketler hukuku alanında uzmanlığı olan Harriet Miers'ı aday gösterdi. Ancak Miers, alanında uzmanlık sahibi bir insan olmasına rağmen, daha önce hiç hakimlik yapmadığı gerekçesiyle adaylığına şüpheyle yaklaşıldı. Çünkü hakimlik yapmamış olduğu için yukarıda sözü edilen ihtilaflı konularda daha önce verilmiş kararları yoktu. Bu nedenle de, Cumhuriyetçiler, Miers'ın Yüksek Mahkeme'ye çıkması durumunda alacağı kararlardan 'emin olamadılar'. Yüksek Mahkeme hakim atamalarının ülkenin en iyi hukuk fakültelerinde görev yapmış, ciddi hakimlik deneyimine sahip insanlar arasından yapılması (kanunen böyle bir zorunluluk olmasa da) bir içtihat haline geldiğinden, hem Cumhuriyetçi, hem de Demokrat politikacılardan itirazlar geldi. İtirazlar^la karşılaşan Miers, Başkan Bush'tan adaylığını geri çekmesini 'bizzat kendisi' istedi. Konunun bir diğer yanı, emekli olan Sandra Day O'Connor'ın Amerikan Yüksek Mahkemesi'nin ilk kadın hakimi olmasıydı. O'Connor'ın emekliliğinin ardından yeniden tamamen erkeklerden oluşan bir mahkeme yapısına geri dönmenin George W. Bush'a siyasi açıdan zarar vereceği düşüncesiyle de Miers'ın adaylığı tartışılıyordu. Yani Miers'ın adaylığına konu olan gelişmelerin, İnce'nin yazısında konu edilen rejim tartışmalarıyla ya da ABD'nin kuruluş ideolojisiyle hiçbir ilgisi yoktu.

Tekrar pahasına belirtmek gerekir ki, ABD'de Yüksek Mahkeme hakimlerinin seçimi konusunda tartışmalara asıl yön veren, yukarıda değindiğim ihtilaflı konularda hakimin alacağı tahmin edilen kararlar ve bu kararlara yönelik 'partizan' yaklaşımlardır. Örneğin Cumhuriyetçi başkanlar kürtaja, eşcinsellerin evlenmesine, idam cezasının kaldırılmasına sıcak bakmayan adayları kongrenin adayına sunarken, Demokratlar tersi yönde tavır alan hakimleri desteklerler.

Zaten demokratik rejimlerde, halkın oyu ile iktidara gelen siyasal partiler, uğrunda siyaset yaptıkları ideale hizmet eden yasaları çıkarır ve bu yasaları 'hizmet etmesini istedikleri amaca uygun şekilde' yorumlayan hakimlerin iş başında olmasını isterler.

Demokratik olmayan rejimlere hasret duyanlar ise, eksik bilgiler üzerine bina ettikleri yazılarla kendi kafalarındaki faşist ideolojileri kendi ülkelerinde hakim kılmaya çalışırlar. Ne demokrasi, ne de dünyanın yürürlükte olan en eski anayasasına sahip olan ülkesi hakkında pek bir fikirleri yoktur. Ama bu durum, bu konularda atıp tutmalarına engel teşkil etmez. Sadece kendileri gibi düşünenlerin mutlu olabilecekleri bir muz cumhuriyeti inşa etmeye ve özgür düşünenlere hayatı zindan etmeye çalışırlar. Kendi düşüncelerinin 'azınlıkta dahi olsa iktidar olması gerektiğini' konusunda utanmadan yazı yazarlar. Her zaman haklıdırlar. Hiçbir konuda 'yanılmışım' demeyi sevmezler. Ve hepsinden kötüsü, kendi tuhaf dünya görüşlerini başkalarına empoze etmeyi demokrasi zannederler.