"Vatandaş, Türkçe Konuş!" Kampanyası [Yıldız]

"Ne Mutlu Türküm Diyebilene", Ahmet Yıldız:

Kemalist basın, 1928'de, sadece gayrimüslim azınlıkları değil gayri Türk Müslüman etnileri de hedef alan, Türk Ocakları'nın himayesindeki "Vatandaş, Türkçe Konuş!" kampanyasında somutlaşan bir tartışma başlatmış ve bu süreç 1937'de doruğuna ulaşarak Atatürk'ün ölümünden sonra da devam etmiştir. Türk Ocakları'nın faaliyet alanını Türkiye sınırlarına inhisar ettirdiği tüzük değişikliğinin yapıldığı 1927 Kurultayı'ndaki ana konulardan biri azınlıkların Türkçe konuşmalarının sağlanması idi. Darülfünun Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti'nin 13 Ocak 1928'de yapılan yıllık kongresinde, azınlıkları Türkçe konuşmaya zorlayacak bir kampanya başlatılmasına karar verildi. 1928 yılının Ocak ayında başlayan bu kampanya, Nisan ayında hızını kaybetti. Bu süre zarfından Araplar, Boşnallar, Çerkezler, Ermeniler, Rumlar ve Yahudiler vapurlarda kendi dillerini konuşmaktan menedildiler. Türkçe'yi az bilenler bile, bozuk bir şiveyle de olsa "umumi yerlerde" Türkçe konuşmaya çalıştılar. Tiyatro, sinema, lokanta, otel ve gazino gibi yerlere Türkçe konuşmasını "tavsiye eden" afişler asıldı. Kampanya fazla uzun süreli olmadı; aniden bitirildi. Vapurlara ve tramvaylara asılan pankart ve afişler kaldırıldı; sokaklarda Türkçe konuşmayanlara yönelik sataşmalar son buldu. Kampanya zaman zaman tekrarlanmaya çalışılmış ve Türkçe konuşma konusundaki devlet hassasiyetinin sembolü olmuştur. Türkçe konuşmasını zorunlu kılan ve Türkçe konuşmayanlara cezai müeyyideler getiren bir kanun tasarısının hazılranması öngörülmüş ancak bunun idari yollarla yapılması "maslahata daha uygun bulunmuştur. Kampanya azınlıkları tedirgin etmekle birlikte, Türkçe'yi onlara benimsetmek konusunda pek başarılı olamamıştır.

Yıldız, Ahmet. [2001] 2007. "Ne Mutlu Türküm Diyebilene": Türk Ulusal Kimliğinin Etno-Seküler Sınırları (1919-1938). İstanbul: İletişim Yayınları. 286-287.