Türk Siyasal Rejiminde Bürokrasi Karşısında Meclisi Zayıf Düşürme Geleneği [Parla]

Türkiye'de Anayasalar, Taha Parla:

1982'nin devlet yapısına getirdiği iki radikal değişiklik -yargı bağımsızlığının bozulması ve devlet başkanlığının güçlendirilmesi- sorunun bir yanıdır. Sorunun, yeterince üzerinde durulmamış olan, çok önemli bir yanı daha vardır: Parlamenter meşruiyetten (yasamanın üstünlüğünden) uzaklaşma, dolayısıyla meclis çoğunluğuna dayalı "parti-hükümeti"ni de özellikle askeri bürokrasi karşısında zayıf düşürme, askeri bürokrasiye parlamenter demokratik rejimlerde yeri olmayan üstün bir anayasal konum verme ve ... anayasayı anti-demokratik yöntemlerle yapma - bütün bunların emsalleri, başlangıçları, hatta kurumsal yapıları Türk anayasa hukukuna 1961 Anayasası ile girmiştir. Bu bakımlardan, 1982 Anayasası "ilk günah" değildir.

1961 Anayasası'na göre (Md. 63) Türkiye Büyük Millet Meclisi, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan kuruludur. Millet Meclisi'nde 450 milletvekili vardır (Md. 67). 1982 Anayasası Cumhuriyet Senatosu'nu kaldırmış ve milletvekili sayısını 400'e indirmiştir (1987'de 450'ye çıkarılmıştır).

Kaldırılan Cumhuriyet Senatosu, genel oyla seçilen 150 üye ve Cumhurbaşkanı'nca seçilen 15 üye ile tabii üye sayılan eski cumhurbaşkanları ve 1960 darbesini yapan Milli Birlik Komitesi Başkan ve üyelerinden oluşuyordu. Genel oyla ve Cumhurbaşkanı'nca seçilen üyelerin üyelik süresi altı yıl olup, bunların üçte birinin seçimi her iki yılda bir yenileniyordu. Tabii üyelerin üyeliği ise bu hükümlere bağlı değildi; darbeci subaylara kaydı hayatla senatörlük sağlanıyordu (70. ve 73. maddeler).

Millet Meclisi'nin 4 yıl olan süresine karşılık, görev süresi 6 yıl olan Senato, yukarıdaki bileşimiyle de, meclisteki çoğunluk partisini denetleyecek, Millet Meclisi'ni frenleyecek bir üst kamara olarak tasarlanmıştı.

...

1961 sistemindeki Cumhuriyet Senatosu'nda seçimle gelmemiş üyelerin (darbeci subaylar ve kontenjan senatörleri) bulunması, T.C. hükümetinin başbakanlığına milletin seçmiş olmadığı kimselerin gelebilmesi demekti. Nitekim 12 Mart yarı-darbesinden sonraki başbakanlar, önce kontenjan adayı, sonra da başbakan yapılmış kişilerdi.

Parla, Taha. [1991] 2002. Türkiye'de Anayasalar. İstanbul: İletişim Yayınları. 67-69, 84.