Olmayan 'Kıyafet Kanunu' Adına Gerçekleştirilen Uygulamalar [Aktaş]

Tanzimat'tan 12 Mart'a Kılık-Kıyafet ve İktidar, Cihan Aktaş:

Kıyafet konusunda yaptırımlar bir ara o kadar sıkı uygulanmaya başlanmıştı ki, 1967 10 Kasım'ında kapağında Atatürk'ün kalpaklı bir resmini yayınlayan CHP'de Ortanın Solu yayın organı Kim dergisi bile, "Kıyafet Kanunu'na aykırı hareket" gerekçesiyle polis tarafından toplatılmıştı. 1968 Ocak'ında da, kış sebebiyle kalpaklı dolaşanların çoğalması üzerine polis, "Şapka Kanunu'na aykırı olduğu" gerekçesiyle kalpak giyenleri takibe almıştı.

Benzeri bir olay da Konya'da vuku bulmuştu. İçlerinde Ankara Üniversitesi'nde okuyan genç kızların ve Kur'an kursu öğrencilerinin bulunduğu "Mevlânâ ve Şemsi Tebrizî"yi ziyaret amacıyla Konya'ya gelmiş olan bir kafile, kızların topuklarma kadar uzun elbiseleri ve beyaz başörtüleri "Kıyafet Kanunu"na aykırı bulunduğu iddiasıyla polis tarafından tutuklanmış ancak savcılıkta serbest bırakılmışlardı. Kafile başkanı ise, "Şapka Kanunu'na hakaret ettiği" iddiasıyla mahkemeye sevk edilmişti. '68 Ekim'inde meydana gelen bu olaydan sonra CHP'li bir bayan milletvekili Başbakana bir yazılı soru önergesi yönelterek, "Kur'an Kursu öğrencileri için bir kıyafet talimatnamesi bulunup bulunmadığını ve Konya'daki öğrencilerin serbest bırakılma sebebini" sormuştu. Kıyafeti düzenleyen bir kanun olmadığı halde şapka ile ilgili kanunu kıyafet kanunuymuş gibi görme ve gösterme eğilimi Meclis'te bile olağanlık kazanmıştı.

Haliyle, halk katmanlarmda da genel olarak bir "Kıyafet Kanunu" olduğu sanısı yaygındı. Bu sanı birçok haksızlığa yol açarak da olsa devam ediyor, kitaplara konu oluyor, gazete sütunlarına taşmıyordu. Bir gazetenin "Serbest Kürsü"süne gönderilen okuyucu yazısı bu açıdan ilginç bir ör-nek teşkil etmekteydi. 2 Nisan 1968 tarihli "Kalpak, bere, fes serbest mi? Kıyafet Kanunu uygulanmıyor" başlığını taşıyan okuyucu yazısında toplumdaki kiyafet curcunasından söz edildikten sonra, "mini eteğin yönetmeliklerle yasaklanabileceği, ama, gittikçe fazlalaşan kalpak, bere, fes gibi giysilerin Kiyafet Kanunu'na aykırı olduğu" görüşü savunuluyordu.

Aktaş, Cihan. [1991] 2005. Tanzimat'tan 12 Mart'a Kılık-Kıyafet ve İktidar. İstanbul: Kapı Yayınları. 300-301.