June 11, 2008

Milli Güvenlik Kurulu [Parla]

Türkiye'de Anayasalar, Taha Parla:

1961'de sivil kanadında yalnızca kanunun gösterdiği bakanlar bulunan, Başbakan'ın ise ancak Cumhurbaşkanı bulunmadığı zaman başkanlık yapmasının öngörüldüğü Milli Güvenlik Kurulu görece sınırlı bir işlevle ve görünüşte istişari bir organ olarak anayasal kariyerine başlamıştır: Milli güvenlik ile ilgili kararların alınmasında ve koordinasyonun sağlanmasında yardımcılık etmek üzere, gerekli temel görüşleri Bakanlar Kurulu'na bildirir. (abç)
1971'de sürekli üyelere Başbakan da eklenir, Genel Kurmay Başkanı "anayasa maddesi protokolunda" bakanların önüne geçer, "kuvvet temsilcilerinin" yerini de "kuvvet komutanları" alır. Daha sıkı tanımlanmış bir kurul ortaya çıkar; sivil-asker kanatlar daha organik biçimde bir araya gelirler; kurulun karar-alıcı niteliği belirginleşir. 1961'deki "yardımcılık etmek üzere... bildirir" ifadesi düşer; yerine "tavsiye eder" ibaresi gelir.

1982 Anayasası'na bu kurulun işlevini daha da genişletmek ve kararlarını daha bağlayıcı hale getirmek kalmıştır:

Millî Güvenlik Kurulu, Cumhurbaşkanının başkanlığında, Başbakan, Genelkurmay Başkanı, Millî Savunma, İçişleri, Dışişleri Bakanları, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları ve Jandarma Genel Komutanından kurulur.
Gündemin özelliğine göre kurul toplantılarına ilgili bakan ve kişiler çağrılıp görüşleri alınabilir.

Millî Güvenlik Kurulu; Devletin millî güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanması ile ilgili kararların alınması ve gerekli koodinasyonun sağlanması konusundaki görüşlerini Bakanlar Kurulu'na bildirir. Kurulun, Devletin varlığı ve bağımsızlığı, ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği, toplumun huzur ve güvenliğinin korunması hususunda alınması zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararlar Bakanlar Kurulu'nca öncelikle dikkate alınır.

Millî Güvenlik Kurulunun gündemi: Başbakan ve Genelkurmay Başkanınn önerileri dikkate alınarak Cumhurbaşkanınca düzenlenir.

Cumhurbaşkanı katılamadığı zamanlar Millî Güvenlik Kurulu Başbakanın başkanlığında toplanır.

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı ve görevleri kanunla düzenlenir (Md. 118).

Askeri kanadın (beş üye; Cumhurbaşkanı asker kökenli ise altı üye) sivil kanada (Başbakan dahil dört üye) ağır bastığı Milli Güvenlik Kurulu artık devletin belki de en önemli karar kurulu haline gelmiştir. Bakanlar Kurulu'na dikte edeceği görüş ve kararlar artık "milli güvenlik"le de sınırlı değildir; 3. fıkradaki çok geniş çerçeve içinde "alınmasını zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararlar Bakanlar Kurulu'nca öncelikle dikkate alınır" (abç) ("öncelikle dikkate alınır" ifadesinin, tasarı metnindeki "uyulması mecburi tavsiye kararları" şeklindeki abes ifadenin düzeltilmiş biçimi olduğunu hatırlatalım).

Dikkat edilirse, MGK'nin gündemi hazırlanırken Başbakan'ın ve Genel Kurmay Başkanı'nın önerileri eşdüzeyde dikkate alınacaktır (4. fıkra). Tabii, gündemi hazırlayanın Cumhurbaşkanı olması da, onun yukarıda değindiğimiz çok geniş yetkilerinden yalnızca biridir. Bu yetkiyi, Cumhurbaşkanı'nın şimdi göreceğimiz bir başka yetkisiyle birlikte düşünürsek ve bu yetkilere MGK'nın demin değindiğimiz konumunu da eklersek, 1982 Anayasası'yla Türkiye'ye getirilen "Yürütmenin Üstünlüğü" sisteminin belki de Cumhurbaşkanı'nın yetkilerinden sonra en çarpıcı yanlarından birine parmak basmış oluruz:

... Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, Milli Güvenlik Kurulu'nun da görüşünü de aldıktan sonra... olağanüstü hal ilan edebilir. (Md. 120/2)

Ve:

Olağanüstü hal süresince, Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu, olağanüstü halin gerektirdigi konularda, kanun hükmünde kararnameler çıkarabilir. (Md. 121/3)

Karar mekanizması çok açıktır: Genel Kurmay Başkanı öneride bulunacak, ya da Cumhurbaşkanı onun önerisini isteyecek; Milli Güvenlik Kurulu'nun gündemi böylece belirlenecek. MGK'nın kararı Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından öncelikle dikkate alınıp kanun hükmünde kararname çıkarılarak ülke yönetilecektir.