Tanzimat Sonrası Dönemde Batı Taklitçiliği ve Kadın [Göle]

Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme, Nilüfer Göle:

Tanzimat'tan itibaren "asriler" [çağdaşlar] Batı'yı idealleştirmişler, özgürlüğün, güzelliğin, sanatın dünyası olarak görüp çağa koşmak, ona ayak uydurmak istemişlerdi; yeni kuşak gençliği için "Hayat-ı Muhayyel" Avrupa olmuştur. Ancak aynı zamanda Avrupalılaşma sevdası alaya alınan bir tema olmuş, "asrilik" [çağdaşlık] "özenti aydının" halka yabancılaşması olarak görülerek, köksüzlükle bir tutulup eleştirilmiştir. Batı kültürünün denetlenmeden alınmasını eleştiren ve "alafranga züppe tipini" romanlarında ilk işleyen Ahmet Midhat Efendi çağdaşçılara "dekadanlar" (köksüzleşmişler, yabancılaşmışlar) adını takmıştır. Celal Nuri de Batı taklitçiliğine karşı çıkarak özellikle "yüksek tabakaya mensub Türk kızlarına yutturulan... Frenk terbiyesinin usülsüz, kaidesiz, tedricsiz" girdiğini yazarak "ucube-i içtimaiye" yarattığını yazmıştır.

Batı medeniyetinin şartsız savunucusu Salahaddin Asım da Avrupai bir tarzda yaşadığına inanan kibar zümrenin kadınlarını hedef almaktan geri kalmaz. Kitabının "Kibar Kadın Hayatı ve Karılaşmak" başlığı altında yer alan bölümünde bu zümrenin kadınlarının "her türlü zihniyet ve medeniyetin dışında oturup, konuşup sefahet" etmekten başka bir şey bilmediklerini yazar. "Bizde kibar hayatı demek fazla süslenmek, iyi ve biraz fazla yemekler yemek, at ve araba ile gezmek, kısmen Fener'deki 'Şehvet Harmanı'nda tur atmak, yazın sayfiyelerde pineklemek, evinde piyano ve keman bulunmak ve onları şöyle biraz falso yaparak çalmak, odaları süslü ve tantanalı eşyalarla dayalı döşeli olmak vb. gibi derme çatma bir kibarlık demektir," diye yazarak Batı'ya özenen seçkin zümreyi yüzeysel, biçimci, işe yaramaz, tembel olarak tasvir etmektedir. Avrupai serbestliğe özenen bu kadınlar, "toplum içinde bir erkek gibi yaşayıp çalışma" serbestliği yerine "zevk ve fuhuşta serbestliği" seçmişlerdir.

Göle, Nilüfer. [1991] 1998. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis. 78-79.