Cumhuriyetin İlk Yıllarında Kadınlar [Göle]

Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme, Nilüfer Göle:

Kadınların kentsel mekanlarda görünmeleri ve "tecrit" sınırlarını aşıp erkeklerle bir arada toplumsal yaşama katılmaları; karı koca beraber gezmelere gitmeler, baloların tertip edilmesi, akşamüstü gidilen pasta salonları, ata binme, vb. "ecnebi" adetler itibar görmekte, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki yenilik cereyanlarını oluşturmaktaydı. "Medeni-iptidai", "ilerici-gerici" davranış biçimlerinin sürekli tasnifleri yapılmaya çalışılıyordu. Alaturka, yani Türkvari alışkanlıklar "iptidai", "gerici" tasnifine girmekte; toplumsal statü, ayrıcalık sahibi olabilmek için ise "medeni yaşam tarzına" uygun yaşamak gerekmekteydi. Örneğin ailelerin kadın erkek birlikte, zamanın moda tabirlerinden olan "en famille" görüşmesi "medeni", bunu uygulamayanlar "geri" bulunuyordu. Cumhuriyet döneminin ilk sosyologlarından Muhaddere Taşçıoğlu'nun gözlemlediğine göre, o zamana kadar sadece kadınların katıldığı kabul günlerine dahi "geri" sayılmaktan çekinerek karısı ile beraber giden erkekler oluyor ve kadın kabul gününde tek bir erkek bulunması gibi garip vaziyetler ortaya çıkıyordu. ... "Gene farkına varmaksızın harem-selamlık olduk," gibi sıkça kullanılan ve günümüze değin gelen tümceler, artık Türkler'in kendilerini gözaltında tuttuklarını ve davranışlarını kontrol altına almaya çalıştıklarını ifade etmektedir.

Medeni-gayri medeni ayrımları estetik değerleri de biçimlendiriyor, güzel-çirkin tanımı yerel topoğrafyadan Avrupa kıtasına doğru kayıyordu. ... "Ecnebiye benziyorsun," bir kadına yapılan en büyük iltifatlar arasına girmişti.

Göle, Nilüfer. [1991] 1998. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis. 92-93.